12.000 JAAR GESCHIEDENIS
De menselijke geschiedenis van Wadi Rum: rotstekeningen, handel en Lawrence
Twaalfduizend jaar rotstekeningen, een eeuwenoude handelsroute, een Bedoeïenenstam en een oorlogslegende — de gelaagde menselijke geschiedenis achter de rode rotsen van Wadi Rum.
Bekijk tourdata voor Wadi Rum op GetYourGuide ↗25.000 rotstekeningen en de geboorte van het alfabet
De UNESCO-status van Wadi Rum berust net zozeer op wat er in de rotsen is gegrift als op het landschap. Het beschermde gebied herbergt naar schatting 25.000 petroglyfen en 20.000 inscripties, achtergelaten over een periode van ongeveer 12.000 jaar door de jagers, herders en handelaars die er passeerden — kamelen, steenbokken, jachttaferelen, menselijke figuren en, in de latere lagen, tekst. Sommige inscripties zijn in vroege Noord-Arabische schriften die onderzoekers beschouwen als belangrijk bewijs voor hoe het alfabetische schrift zich ontwikkelde, ouder dan en voedend voor de alfabetten die vandaag in de hele regio worden gebruikt. Het meeste van wat een jeepsafari je toont, is geconcentreerd bij Khazali Canyon, maar rotstekeningen duiken op in het hele beschermde gebied voor wie op zoek gaat.
Een halte op de wierook- en handelsroutes
Lang voordat er sprake was van toerisme lag Wadi Rum op routes die handelaars gebruikten om wierook, specerijen en goederen te vervoeren tussen Arabië en de Middellandse Zee, en ook de Nabateeërs — dezelfde beschaving achter Petra, een paar uur verderop — lieten hier hun sporen na, waaronder de resten van een kleine tempel bij het dorp Rum. De rotstekeningen en inscripties die deze reizigers achterlieten waren geen officiële monumenten; het waren graffiti, gebeden, verslagen van een reis en, in sommige gevallen, simpele opschepperij, in de rots gekrast door mensen die op doorreis waren in plaats van permanent in de vallei te wonen. Dat is mede wat de site bijzonder maakt: het is minder een enkele oude nederzetting dan een lang verslag van iedereen die dit specifieke stuk woestijn gedurende duizenden jaren doorkruiste.
De Zalabia — de Bedoeïenenstam van Wadi Rum
De mensen die vandaag in het dorp Rum wonen, en die vrijwel alle jeeps, kameltreks en kampen in de woestijn runnen, behoren tot de Zalabia-stam — een hechte gemeenschap waar de meeste bewoners familie van elkaar zijn. Traditioneel semi-nomadische herders, maar veel Zalabia-families hebben zich de afgelopen decennia permanenter rond het dorp gevestigd toen het toerisme een centraal onderdeel werd van het levensonderhoud in het gebied. Ze werken via een lokale toerismecoöperatie die jeep- en gidswerk deelt over de gemeenschap in plaats van dat één extern bedrijf alles controleert. Meerijden met een Zalabia-chauffeur is net zozeer een culturele ontmoeting als een landschappelijke — reken op de theestop, wat familiegeschiedenis als je ernaar vraagt, en een niveau van woestijnkennis dat voortkomt uit het opgroeien in dit landschap in plaats van het leren van een vaste route.
T. E. Lawrence en de Arabische Opstand
Wadi Rum's andere bekende hoofdstuk is de Arabische Opstand van 1916–18, toen Arabische strijdkrachten, gesteund door de Britten, tijdens de Eerste Wereldoorlog vochten om de Ottomaanse heerschappij uit de regio te verdrijven. T. E. Lawrence — een Britse officier die beter bekendstaat als Lawrence of Arabia — werkte zij aan zij met de leiders van de opstand en trok tijdens de campagne door Wadi Rum, en schreef later over de woestijn in zijn memoires Seven Pillars of Wisdom. Dat boek, en de film uit 1962 die erdoor werd geïnspireerd, zijn voor een groot deel de reden waarom zoveel rotsformaties in de vallei nu zijn naam dragen. Historici merken op dat het directe bewijs dat Lawrence aan specifieke plekken koppelt — een bepaalde bron, een bepaalde rots — dunner is dan het toeristische spoor suggereert; wat goed gedocumenteerd is, is de opstand zelf en Lawrences rol daarin.
Waarom de rots 'Seven Pillars of Wisdom' zijn naam draagt
Bij het naderen van Rum village kom je langs een grote rotsformatie die nu staat aangeduid als de Seven Pillars of Wisdom, genoemd naar Lawrences memoires en niet andersom — de titel van het boek komt eigenlijk uit een versregel in het Boek Spreuken. Lokaal staat dezelfde formatie al lang bekend onder een Arabische naam, Jebel al-Mazmar. Of Lawrence zelf ooit precies deze rots heeft aangewezen, is omstreden; veel van de met Lawrence verbonden naamgeving rond Wadi Rum dateert uit latere decennia, toen touwoperators beseften hoe graag bezoekers een tastbare link met het verhaal wilden. Dat maakt de formatie niet minder indrukwekkend om te zien — het is simpelweg goed om te weten dat de naam een eerbetoon is en geen gedocumenteerd historisch feit.